HIV กับเอดส์ต่างกันอย่างไร: ระยะของการติดเชื้อและภาวะเอชไอวีระยะลุกลาม

HIV คืออะไร เอดส์คืออะไร

HIV เป็นไวรัสที่เข้าไปในเซลล์ CD4 แล้วค่อย ๆ ทำลายระบบภูมิคุ้มกัน ส่วนเอดส์เป็นชื่อของระยะที่ภูมิคุ้มกันต่ำมากจนเกิดการติดเชื้อฉวยโอกาสหรือมะเร็งบางชนิดได้ง่าย คนที่มีเชื้อ HIV จึงไม่ได้ ‘เป็นเอดส์’ ทุกคน และไม่มี ‘การตรวจเอดส์’ มีเพียงการตรวจหาการติดเชื้อ HIV ^[1],[2]

ระยะของการติดเชื้อ HIV

1. ระยะเฉียบพลัน 2–4 สัปดาห์หลังติดเชื้อ อาจมีไข้ เจ็บคอ ผื่น ต่อมน้ำเหลืองโต คล้ายไข้หวัด บางคนไม่มีอาการ ช่วงนี้ไวรัสในเลือดสูงมาก
2. ระยะเรื้อรัง มักไม่มีอาการนานหลายปี แต่ไวรัสยังทำลาย CD4 อยู่ และยังถ่ายทอดได้หากไม่ได้รักษา
3. ระยะลุกลาม (เอดส์) CD4 <200 หรือมีโรคบ่งชี้เอดส์ เช่น PCP วัณโรคนอกปอด เยื่อหุ้มสมองอักเสบจากเชื้อรา

ระยะเวลาจากติดเชื้อจนถึงระยะเอดส์โดยไม่ได้รักษาแตกต่างกันมาก โดยเฉลี่ยราว 10 ปี ^[3] WHO นิยามภาวะเอชไอวีระยะลุกลามในผู้ใหญ่ว่า CD4 ต่ำกว่า 200 หรือมีอาการระยะที่ 3–4 ตามเกณฑ์ WHO และกำหนดชุดบริการเร่งด่วน ได้แก่ คัดกรองวัณโรคและเชื้อรา ยาป้องกัน และเริ่มยาต้านไวรัสอย่างรวดเร็ว ^[4]

อยู่ในระยะเอดส์แล้ว กลับมาแข็งแรงได้ไหม

ได้ เมื่อเริ่มยาต้านไวรัสและรักษาการติดเชื้อที่มีอยู่ CD4 มักค่อย ๆ เพิ่มขึ้น และโรคฉวยโอกาสลดลงอย่างมาก หลายคนกลับไปทำงานและใช้ชีวิตได้ตามปกติ อย่างไรก็ตาม การเริ่มยาเร็วตั้งแต่ CD4 ยังสูงให้ผลดีที่สุด ^[4],[5],[6]

คำที่ควรใช้

UNAIDS แนะนำให้ใช้คำว่า ‘ผู้มีเชื้อ HIV’ หรือ ‘ผู้อยู่ร่วมกับเชื้อ HIV’ แทน ‘ผู้ป่วยเอดส์’ หรือ ‘คนติดเอดส์’ และใช้ ‘เอดส์’ เฉพาะเมื่อหมายถึงระยะลุกลามจริง ภาษาที่ถูกต้องช่วยลดการตีตรา ^[7] อ่านต่อที่ ลดการตีตรา HIV

คำถามที่พบบ่อย

ตรวจทานโดย นพ. กฤดา เอื้อกฤดาธิการ, วว. เวชศาสตร์ครอบครัว

ตรวจทานเนื้อหาทางการแพทย์เมื่อ 21 ตุลาคม 2569 · อัปเดตล่าสุด 21 ตุลาคม 2569 · เนื้อหาเรียบเรียงจากแนวทางเวชปฏิบัติและงานวิจัยตามรายการอ้างอิงด้านล่าง ประวัติและคุณวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

1. HIV.gov. What Are HIV and AIDS?
2. WHO. HIV and AIDS – Fact sheet
3. NIH HIVinfo. The Stages of HIV Infection
4. WHO. Consolidated guidelines on HIV prevention, testing, treatment, service delivery and monitoring: recommendations for a public health approach (2021)
5. INSIGHT START Study Group. Initiation of antiretroviral therapy in early asymptomatic HIV infection. N Engl J Med 2015;373:795-807
6. Trickey A, et al. Life expectancy after 2015 of adults with HIV on long-term ART in Europe and North America. Lancet HIV 2023;10:e295-307
7. UNAIDS. Terminology Guidelines (2024)
8. CDC. Getting Tested for HIV (ระยะเวลาที่ตรวจพบของการตรวจแต่ละชนิด)

อ่านต่อ

CD4 และปริมาณไวรัส (Viral Load): ค่าเหล่านี้บอกอะไร และตรวจบ่อยแค่ไหนการติดเชื้อฉวยโอกาส (OI) ในผู้มีเชื้อ HIV: รู้จัก ป้องกัน และสังเกตอาการHIV รักษาได้ไหม: ยาต้านไวรัสช่วยให้ใช้ชีวิตได้ยืนยาวอย่างไร

• ตรวจ HIV: Window period และชุดตรวจด้วยตนเอง

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช่การรับรองผลการรักษา การวินิจฉัยและการรักษาต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ ข้อมูลเป็นไปตามแหล่งอ้างอิง ณ วันที่อัปเดต สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 · สายด่วน สปสช. 1330