กินยาต้าน HIV แล้ว ยังต้องใช้ถุงยางไหม: U=U ถุงยาง และการเลือกวิธีป้องกันร่วมกัน

สรุปสั้น ๆ

ผู้มีเชื้อที่กินยาต่อเนื่องจนตรวจไม่พบไวรัส ไม่ถ่ายทอด HIV ทางเพศสัมพันธ์ (U=U: Undetectable = Untransmittable) ^[1],[2],[3]
ช่วงแรกหลังเริ่มยา (ก่อนตรวจไม่พบอย่างน้อย 6 เดือน) หรือเมื่อขาดยา ควรใช้วิธีป้องกันอื่นร่วม ^[4]
U=U ไม่ป้องกันโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นและการตั้งครรภ์ ถุงยางและการตรวจคัดกรองยังสำคัญ ^[5]

U=U ในหนึ่งนาที

หลักฐานจากการศึกษาคู่ที่มีผลเลือดต่างกันหลายพันคู่ เช่น HPTN 052, PARTNER, PARTNER2 และ Opposites Attract ไม่พบการถ่ายทอด HIV ทางเพศสัมพันธ์เลยเมื่อฝ่ายที่มีเชื้อกดไวรัสได้ แม้มีเพศสัมพันธ์โดยไม่ใช้ถุงยางนับหมื่นครั้ง ^{[6],[7],[3],[8]} WHO ยืนยันในปี 2023 ว่าความเสี่ยงเป็นศูนย์เมื่อตรวจไม่พบ และแทบเป็นศูนย์เมื่อปริมาณไวรัสไม่เกิน 1,000 copies/mL ^[1],[9] อ่านรายละเอียดเพิ่มที่ U=U ตรวจไม่พบ เท่ากับ ไม่ถ่ายทอด

อินโฟกราฟิก U = U ย่อมาจาก Undetectable = Untransmittable ตรวจไม่พบ ไม่แพร่เชื้อ — อินโฟกราฟิกของคลินิก: U=U ตรวจไม่พบ = ไม่แพร่เชื้อ

เมื่อไรที่ U=U ใช้ได้

กินยาทุกวันตามแพทย์สั่ง
ผลตรวจปริมาณไวรัสตรวจไม่พบ และคงอยู่ต่อเนื่อง โดยทั่วไปนับหลังเริ่มยาอย่างน้อย 6 เดือน
ตรวจปริมาณไวรัสตามนัด

ช่วงที่ยังไม่ถึงเกณฑ์ ขาดยาหลายวัน หรือยังไม่ทราบผลล่าสุด ควรใช้ถุงยาง หรือให้คู่ที่ไม่มีเชื้อพิจารณาใช้ PrEP ^[4],[2]

ถุงยางยังช่วยอะไร

โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น: ซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม ซึ่งพบมากขึ้นในหลายประเทศรวมถึงไทย ถุงยางลดความเสี่ยงได้มาก แต่ป้องกันเริมและ HPV ได้เพียงบางส่วน เพราะติดผ่านผิวหนังบริเวณที่ถุงยางไม่คลุม ^[5]
การตั้งครรภ์: ถ้ายังไม่พร้อมมีบุตร ควรมีวิธีคุมกำเนิดที่เหมาะสม
ความสบายใจของทั้งคู่: การตัดสินใจร่วมกันโดยไม่กดดันกันเป็นพื้นฐานของความสัมพันธ์ที่ดี

ผู้ที่มีคู่หลายคนหรือคู่ใหม่ ควรตรวจคัดกรองโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์เป็นระยะ ดู ควรตรวจ STI อะไรบ้าง และตรวจเมื่อไร และสำหรับบางคนอาจพิจารณา Doxy-PEP ร่วมกับแพทย์

เลือกวิธีป้องกันร่วมกัน

การป้องกันไม่จำเป็นต้องเป็นสูตรเดียวกันสำหรับทุกคู่ ทางเลือกที่ใช้ร่วมกันได้ ได้แก่ U=U ถุงยางและสารหล่อลื่น PrEP สำหรับคู่ที่ไม่มีเชื้อ การตรวจคัดกรองโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ และวัคซีน HPV กับไวรัสตับอักเสบบี ^[10],[5] การพูดคุยอย่างเปิดใจและเคารพความยินยอมของกันและกันสำคัญกว่าการเลือกวิธีใดวิธีหนึ่ง

กรณีตัวอย่างสมมติ เพื่อให้ความรู้

คุณบีมีเชื้อ HIV และกินยามา 2 ปี ผลตรวจไม่พบไวรัสต่อเนื่อง ส่วนคุณซีซึ่งเป็นคู่ไม่มีเชื้อ ทั้งคู่คุยกันและเลือกไม่ใช้ถุงยางกันเองเพราะเข้าใจ U=U แต่ยังตกลงกันว่าจะตรวจโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ทุก 6–12 เดือน และใช้วิธีคุมกำเนิดอื่นเพราะยังไม่พร้อมมีบุตร

ช่วงหนึ่งคุณบีขาดยาไปหลายวันระหว่างเดินทาง ทั้งคู่จึงกลับมาใช้ถุงยางชั่วคราวจนกว่าคุณบีจะกลับมากินยาสม่ำเสมอและได้ผลตรวจล่าสุด

ตัวละครและเหตุการณ์ในกรณีนี้สร้างขึ้นเพื่ออธิบายหลักการเท่านั้น ไม่ใช่ประสบการณ์หรือผลการรักษาของผู้รับบริการจริง

คำถามที่พบบ่อย

ถ้าทั้งคู่มีเชื้อ HIV ยังต้องใช้ถุงยางไหม

ไม่จำเป็นในแง่ HIV หากทั้งคู่กดไวรัสได้ แต่ถุงยางยังช่วยลดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น ควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์ ^[5],[1]

ปริมาณไวรัส 150 copies/mL ยังถือว่า U=U ไหม

ความเสี่ยงทางเพศสัมพันธ์แทบเป็นศูนย์เมื่อไม่เกิน 1,000 copies/mL ตาม WHO แต่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุและตรวจซ้ำ ^[1],[9]

U=U ใช้กับการให้นมลูกได้ไหม

ไม่ควรนำ U=U ไปใช้กับการให้นมลูกโดยตรง เพราะกลไกและระยะเวลาสัมผัสต่างกัน แนวทางประเทศไทยแนะนำให้งดนมแม่และใช้นมผสมแม้แม่ตรวจไม่พบไวรัส ดู HIV กับการมีลูก ^[9],[11]

อยากคุยเรื่องนี้กับแพทย์

หากมีคำถามเฉพาะตัว สามารถนัดปรึกษาแพทย์ได้ตามสะดวก ข้อมูลของคุณเป็นความลับ

นัดหมายปรึกษาแพทย์

ตรวจทานโดย นพ. กฤดา เอื้อกฤดาธิการ, วว. เวชศาสตร์ครอบครัว

ตรวจทานเนื้อหาทางการแพทย์เมื่อ 21 ตุลาคม 2569 · อัปเดตล่าสุด 21 ตุลาคม 2569 · เนื้อหาเรียบเรียงจากแนวทางเวชปฏิบัติและงานวิจัยตามรายการอ้างอิงด้านล่าง ประวัติและคุณวุฒิ

เอกสารอ้างอิง

อ่านต่อ

บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล และไม่ใช่การรับรองผลการรักษา การวินิจฉัยและการรักษาต้องผ่านการประเมินโดยแพทย์ ข้อมูลเป็นไปตามแหล่งอ้างอิง ณ วันที่อัปเดต สายด่วนกรมควบคุมโรค 1422 · สายด่วน สปสช. 1330